Ξεχασμένα γεφύρια στη Πύλο

Υδραγωγείο Νιόκαστρου: Ξεχασμένα τα 4 (!) ιστορικά γεφύρια και το υδάτινο δίκτυο των 15 χλμ.

10/12/2025 19:50

Στο φως μετά από 400 έτη 2 “άγνωστες” γέφυρες του υδραγωγείου Νιόκαστρου (φώτο Αλέξανδρος Μπουγιούκος)

Στο πλαίσιο μιας έρευνας για το ιστορικό υδραγωγείο του Νιόκαστρου της Πύλου, στην περιοχή του Λιακόπουλου (μετά τον οικισμό Χινός), αναδύθηκε κάτι εντελώς απροσδόκητο, ιδιαίτερα εντυπωσιακό, που λίγος κόσμος γνωρίζει και ίσως αγνοούν ακόμη και οι (περισσότεροι) ειδικοί. Με την καθοδήγηση των ντόπιων, τις υποψίες «μήπως υπάρχει και κάτι άλλο;» επιβεβαίωσε με μια άμεση τολμηρή εξόρμηση σε δύσβατο μέρος ο ερασιτέχνης τοπικός ερευνητής Αλέξανδρος Μπουγιούκος, ο οποίος έκανε τον εντοπισμό και τη φωτογραφική τεκμηρίωση. Τι ήταν αυτό που βρήκε; Ένα μονότοχο και ένα τρίτοξο γεφύρι, βγαλμένα λες μέσα από σκηνικό παραμυθιού! Μαζί με τη γνωστή τρίτη γέφυρα της περιοχής Λιακόπουλου που είναι ορατή από την επόμενη στροφή του (παλιού πλέον) δρόμου Καλαμάτας-Πύλου, αποτελούν την τριάδα των διατηρημένων τμημάτων του υδραγωγείου του Νιόκαστρου στη συγκεκριμένη περιοχή. 

• 

• 

Η χαρτογράφηση του υδραγωγείου από τη γαλλική επιστημονική αποστολή και τη σύγχρονη σήμανση των θέσεων των 4 σωζόμενων γεφυρών του ιστορικού υδραγωγείου Νιόκαστρου

Η τωρινή αυτοψία του κ. Μπουγιούκου επιβεβαιώνει παλιότερη μελέτη του αρχιτέκτονα-ερευνητή Γιώργου Αντωνίου, ο οποίος έχει πρώτος κάνει λόγο για σωζόμενες γέφυρες στην περιοχή Λιακόπουλου και, βέβαια, μαζί με την εντυπωσιακή όλων, τη μεγάλη γέφυρα του Ξεριά (νοτιότερα), συγκροτούν ένα σύμπλεγμα τεσσάρων μεσαιωνικών κτισμάτων (17ος αιώνας) ιδιαίτερου αρχαιολογικού, ιστορικού, αρχιτεκτονικού και αισθητικού ενδιαφέροντος. 

Στη μελέτη του που δημοσιεύθηκε το 2012 ο κ. Ο Αντωνίου αναφέρει τα παρακάτω: Υπάρχουν τρία αρκετά καλά διατηρημένα γεφύρια του υδραγωγείου στην περιοχή του Λιακόπουλου. Η μία στα βόρεια είναι η ψηλότερη με ένα μόνο ελαφρύ οξυκόρυφο τόξο (επίπεδο αγωγό ~ 172), ενώ αυτή στα δυτικά είναι η μακρύτερη, κατασκευασμένη με τρεις μεγάλες καμάρες και μικρότερες καμάρες ανάμεσά τους (Παπαθανασόπουλος, 2004 , p56 F.94) (επίπεδο16 αγωγού). Στο σημείο αυτό, το νοτιοανατολικό τμήμα του ρέματος Ξεριά, τα τμήματα του υδραγωγείου είναι εμφανή. Στον Ξεριά σώζεται το μεγαλύτερο μέρος μιας εντυπωσιακής γέφυρας του υδραγωγείου, ύψους 18,4 μ., που συνδέει τις δύο απόκρημνες πλαγιές του ρεύματος.

Θα πρέπει να διευκρινιστεί εδώ ότι δεν πρόκειται για γεφύρια πεζοδιάβαση, αλλά πάνω τους διερχόταν το κανάλι του νερού, που ξεκίνησε από την πηγή Κουμπέ στο χωριό Χανδρινού και έφτανε στις πασίγνωστες Καμάρες στην είσοδο του Πύλου (όπου ενωνόταν και με το προϋπάρχον). δίκτυο από τη θέση Παλαιό Νερό) κι από εκεί διοχετευόταν στο Νιόκαστρο. 

• 

  Η τροφοδότρια πηγή «Κουμπέ» (σχέδιο του 1829), όπως την απεικόνισε η επιστημονική αποστολή, που επίσης γαλλικά εμφανίζεται να έχει «στρατοπεδεύσει» εκεί. 

Γαλλική μελετητική αποστολή πριν από 200 χρόνια
Το ιστορικό υδραγωγείο της Πυλίας έχει μελετηθεί εκτενώς από τη Γαλλική Επιστημονική Αποστολή του Μοριά, που άφησε σημαντικά τεκμήρια (χάρτες, κείμενα, γκραβούρες, σχεδιαγράμματα, σκίτσα), ενώ σε χάρτη ντοκουμέντο του 1832 που αποτυπώνει τη Νότια Μεσσηνία χαράσσεται ξεκάθαρα με κόκκινη γραμμή η συνολική διαδρομή του έργου. Θεωρείται, δε, ως ένα από τα σημαντικότερα δημόσια έργα της οθωμανικής διοίκησης στη Μεσσηνία και αποτυπώνεται σε σύγχρονη διαδικτυακή εφαρμογή του τουρκικού υπουργείου Πολιτισμού, η οποία περιλαμβάνει τα οθωμανικά μνημεία της Πελοποννήσου.

Ακόμη και σε αυτή την κατάσταση, πνιγμένες στη βλάστηση, τα βάτα και τους κισσούς, οι γέφυρες του υδραγωγείου του Νιοκάστρου είναι αξιοθαύμαστες και απαράμιλλης ομορφιάς. «Στην κοίτη του Γιάλοβα [Τυφλομύτη ή Ξερολάγκαδο]… πάνω από την πυκνή και πλούσια βλάστηση σχηματιζόταν στα δεξιά ένα φαράγγι από καταπράσινους βράχους, μέσα από το άνοιγμα του οποίου μπορούσε κανείς να διακρίνει μακριά τη συμβολή δυο άλλων ρεμάτων που θα μπορούσαν να θεωρηθούν και ως οι βασικοί τροφοδότες του ποταμού. Το υδραγωγείο, του οποίου τα ίχνη εντοπίσαμε, περνούσε μέσα από το ρήγμα διασχίζοντας τις δύο του πλευρές, σαν στενή γέφυρα, στηριγμένη πάνω σε κολώνες που κατέληγαν σε υγρές καμπυλωμένες αψίδες, στεφανωμένες με τριφύλλια μπλεγμένα στις γιρλάντες που σχημάτιζαν τα βάτα και οι ντουλκαμάρες», ανέφεραν οι Γάλλοι μελετητές πριν από περίπου 200 χρόνια.

• 

• 

• 

• 

• 

Παραμυθένιο σκηνικό δημιουργούν οι δύο ξε-χα(σ)μένες γέφυρες, που έφερε στη δημοσιότητα με το φωτογραφικό του φακό ο Αλέξανδρος Μπουγιούκος

Ένας ιδανικός πεζοπορικός προορισμός…
Στις μέρες μας το αξιοπερίεργο είναι ότι μόνο για τις «Καμάρες» του υδραγωγείου στην Πύλο έχουν υλοποιηθεί το 2015 εργασίες αποκατάστασης του τοξωτού τμήματος και δεν είναι πολλές οι σύγχρονες πληροφορίες που μπορείς να βρεις για ένα τόσο μνημειώδες έργο. Εργασίες καθαρισμού και συντήρησης δεν έχουν γίνει ούτε στις άλλες δύο γνωστές και ορατές γέφυρες, του Ξεριά και στη θέση Λιακόπουλου, που έχει κρυφτεί από τη βλάστηση και φυσικά ούτε στις άλλες δύο που έρχονται τώρα στην επιφάνεια.

«Κι όμως, από το τι είναι στο τι μπορεί να είναι, περνάς μια γέφυρα που σε πάει, ούτε λίγο- ούτε πολύ, από την Κόλαση στον Παράδεισο», γράφει ο Ελύτης. Και τέτοια είναι η περίπτωση του υδραγωγείου της Νότιας Μεσσηνίας. Πρώτα απ’ όλα ένα έργο που στέκει ορθό περίπου 400 χρόνια, υπάρχει υποχρέωση να στερεωθεί-συντηρηθεί. Ακολούθως πρέπει να αναδειχθεί σε όλο του το μήκος και μπορεί να αποτελέσει ένα πρώτης γραμμής αξιοθέατο και τουριστικό προορισμό. Ιδιαίτερα ενδείκνυται ως πεζοπορική διαδρομή (η συνολική πορεία του δικτύου είναι περίπου 15 χλμ.), με ιστορικές και μυθικές αναφορές, σε ένα τοπίο μοναδικής ομορφιάς, με τα τέσσερα γεφύρια και άλλα κατάλοιπα του υδραγωγείου, μαζί φυσικά με τις Καμάρες και το Νιόκαστρο, να αποτελούν τα κεντρικά τοπόσημα.

Και προσοχή στο Παλαιό Νερό…
Τέλος, να τονίσουμε ότι χρειάζεται να δοθεί η δέουσα προσοχή κατά τη διάνοιξη του νέου δρόμου προς Μεθώνη στα τμήματα όπου μπορεί να υπάρχουν κατασκευαστικά ίχνη του πρώτου υδραγωγείου του Νιόκαστρου. Πρόκειται για έργο που ξεκίνησε να χτίζεται από τους Οθωμανούς περίπου το 1570 μ.Χ., που έχει μήκους περίπου 3,5-4 χλμ., με την πηγή να βρίσκεται στη θέση Παλαιό Νερό-όνομα που ίσως δεν είναι τυχαία δοσμένο.

• 

• 

Η εντυπωσιακή γέφυρα του Ξεριά 

Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας για το υδραγωγείο της Πύλου
Από τη σελίδα της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας διαβάζουμε για το υδραγωγείο της Πύλου:

«Το υδραγωγείο της Πύλου πιθανότατα ανάγεται στην περίοδο βασιλείας του σουλτάνου Μουράτ Δ΄ κατά τα έτη 1623-1640 και κατασκευάστηκε για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του Νιόκαστρου, που είχαν κτίσει οι Οθωμανοί το 1573. Ήταν σε χρήση μέχρι το 1907, οπότε και αντικαταστάθηκε από σύγχρονο δίκτυο ύδρευσης. Στο Νιόκαστρο καταλήγουν δύο υδραγωγεία. Το πρώτο και παλαιότερο, ξεκινούσε από πηγή στη θέση Παλαιό Νερό, 4 χλμ. περίπου ΝΑ της Πύλου. Το δεύτερο ξεκινούσε από πηγή στη θέση Κουμπέ, πλησίον του οικισμού Χανδρινός, περίπου 15 χλμ. βορειοανατολικά της Πύλου. Τα δύο αυτά υδραγωγεία καταλήγουν στη θέση Καμάρες, παράλληλα με την εθνική οδό Πύλου-Μεθώνης, για να οδηγηθούν τελικά στην ακρόπολη του Νιόκαστρου. Το τμήμα στη θέση Καμάρες αποτελείται από 63 μεγάλα και μικρότερα τόξα, διαμορφωμένα με εναλλαγή λίθων και οπτόπλινθων, ενώ διατηρούνται στο ανώτερο τμήμα του και 16 μικρά τοξύλια. Ένα από τα τόξα είχε καθαιρεθεί κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και η άνω απόληξή του είχε διαμορφωθεί τριγωνική από σκυρόδεμα (ιταλική πύλη).

Στην κατασκευή του υδραγωγείου παρατηρούνται δύο διακριτά τμήματα. Το πρώτο είναι ο χαμηλός τοίχος χωρίς τοξωτά ανοίγματα, που σώζεται μόνο στο κεντρικό τμήμα και αποτελεί την παλαιότερη οικοδομική φάση του μνημείου. Σε αυτόν διατηρούνται τρεις επάλληλες διατάξεις πήλινων αγωγών νερού και μια πιθανή επισκευή. Το δεύτερο είναι το τμήμα με τα μεγάλα και μικρότερα τοξωτά ανοίγματα, το οποίο έχει στα άκρα τμήματα χωρίς τόξα. Στο σημείο καμπής δεσπόζει μεγάλη αντηρίδα, τμήμα της επισκευής του υδραγωγείου που έγινε επί Μαιζώνος τη δεκαετία του 1830».

Οι διαδρομές του νερού που γέμιζαν τις κρήνες εντός και εκτός του Νιόκαστρου…
Σε άρθρο του στο https://www.archaiologia.gr, ο Δημοσθένης Κορδός, υποψήφιος διδάκτορας Πολιτισμικών Σπουδών Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, βασισμένος στη μελέτη του κ. Αντωνίου, εξηγεί το έργο και τη διαδρομή του νερού: «Το δεύτερο υδραγωγείο, λίγο μεταγενέστερο (περίπου κατά 70 έτη) αλλά πιο εντυπωσιακά κατασκευασμένο, μετέφερε το νερό με κτιστή αύλακα από τις πηγές “Κουμπέ”, πλησίον του οικισμού Χανδρινός, 15 . βορειοανατολικά του κάστρου. Αυτό το τμήμα είχε κυρίως έναν αγωγό πάνω σε τοίχο μεγάλου πλάτους, στον οποίο ενσωματώθηκαν αργότερα πολυάριθμα τοξωτά τμήματα, αλλά και γέφυρες, γεγονός εντυπωσιακό για την περιοχή αυτή, ενώ οι αγωγοί εναλλάσσονταν κατά μήκος της διαδρομής μεταξύ των υπεργείων και των υπόγειων. Τα σωζόμενα τμήματα και των δύο κλάδων του υδραγωγείου στις παρυφές της πόλης μαρτυρούν την ταυτόχρονη λειτουργία τους. Σε σχέση με το νέο τμήμα, αυτό ακολουθεί το ανάγλυφο του εδάφους, άλλοτε γεφυρώνοντας ρέματα και μικρούς χείμαρρους της περιοχής και άλλοτε διερχόμενο υπογεγραμμένο, για να καταλήξει τελικά στη θέση «Καμάρες», στα περίχωρα του Πύλου, με το εντυπωσιακό αψιδωτό τμήμα του, όπου συναντάται με το παλαιότερο τμήμα του υδραγωγείου. Κατόπιν εισερχόταν υπογείως κάτω από τις επάλξεις του κάστρου και έφθανε εντός του φρουρίου σε δύο θέσεις, μία στην ακρόπολη και μία δίπλα από την κεντρική πύλη, τροφοδοτώντας δεξαμενές και κρήνες. Επίσης, το υδραγωγείο τροφοδοτούσε με νερό και κρήνες που βρίσκονταν εκτός του κάστρου».

Της Χριστίνας Ελευθεράκη

Θάρρος 

Δημοτικό Σχολείο Κάτω Αμπελοκήπων Πύλου Μεσσηνίας

Ένα ιστορικό μνημείο αναμένει τη διάσωση και την αποκατάστασή του

Σε αυτήν τη μέχρι πρόσφατα απομακρυσμένη περιοχή των Κάτω Αμπελοκήπωνστο μέσο της ενδοχώρας της νοτιοδυτικής Μεσσηνίας βρίσκεται το ερειπωμένο ιστορικό κτήριο του Δημοτικού Σχολείου του οικισμού Κάτω Αμπελοκήπων του Δήμου Πύλου Νέστορος, που αποτέλεσε το ιστορικό αρχηγείο της Εθνικής Αντίστασης της νότιας Μεσσηνίας τη χρονική περίοδο 1941-44. Πρόκειται για ένα κτήριο πολιτισμού και ιστορίας που έχει αφήσει ανεξίτηλα το αποτύπωμά του στην ιστοριογραφία του νομού Μεσσηνίας ... https://www.archaiologia.gr/blog/2016/10/31/%CE%AD%CE%BD%CE%B1-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%BC%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CE%AF%CE%BF-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CE%B9-%CF%84%CE%B7-%CE%B4%CE%B9%CE%AC%CF%83/

Μεσογειακά Μονοπάτια Μηναγίων | Μεσσηνία-Πύλος

Οι πεζοπόροι και οι λάτρεις του εναλλακτικού τουρισμού έχουν πλέον την ευκαιρία να πεζοπορήσουν σε ένα ιδιαίτερο οικοσύστημα σπάνιας βιοποικιλότητας και σε ένα ιδιαίτερο πολιτισμικό τοπίο της Νότιας Μεσσηνίας. Πρόκειται για 4 ιστορικά μονοπάτια που αναβίωσαν στην γεωγραφική περιοχή του οικισμού των Κάτω Αμπελοκήπων του Δήμου Πύλου Νέστορος. Περισσότερα ... https://www.archaiologia.gr/blog/photo/%ce%bc%ce%b5%cf%83%ce%bf%ce%b3%ce%b5%ce%b9%ce%b1%ce%ba%ce%ac-%ce%bc%ce%bf%ce%bd%ce%bf%cf%80%ce%ac%cf%84%ce%b9%ce%b1-%ce%bc%ce%b7%ce%bd%ce%b1%ce%b3%ce%af%cf%89%ce%bd-%ce%bc%ce%b5%cf%83%cf%83%ce%b7/

Το τραίνο της ΠΥΛΟΥ

Μιά ενδιαφέρουσα ιστορική ανάλυση του Ηλία Μπιτσάνη που δείχνει τις πολιτικές σκοπιμότητες https://eleftheriaonline.gr/stiles/kalimera-kyrie-dimarxe/item/221847-epi-tapitos-to-treno-gia-tin-pylo/amp

Ισχυρός σεισμός 5,2R στην Πύλο

Πρώτη καταχώρηση: Δευτέρα, 25 Ιουνίου 2018, 08:22 Ισχυρός σεισμός 5,2R στην Πύλο. Τελικά και σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών η ισχύς της σεισμικής δόνησης που σημειώθηκε στις 08.14 το πρωί στην περιοχή της Πύλου ήταν της τάξεως των 5,2 Ρίχτερ, ενώ το εστιακό της βάθος υπολογίζεται στα επτά χιλιόμετρα, δηλαδή ήταν πολύ επιφανειακή. http://www.zougla.gr/greece/article/sismos-54r-stin-pilo

ΠΥΛΟΣ2

ΠΥΛΟΣ2

Έγκριση δόμησης για το "Navarino Waterfront"

Έγκριση δόμησης για το "Navarino Waterfront", το νέο ξενοδοχείο 5 αστέρων στη Γιάλοβα (οικισμό Κάτω Γιάλοβας), της ΤΕΜΕΣ Α.Ε., υπογράφηκε χθες https://diavgeia.gov.gr/doc/6ΚΖ9Ω1Β-ΞΝ2?inline=true από τη Διεύθυνση Υπηρεσίας Δόμησης (Πολεοδομίας) του Δήμου Πύλου - Νέστορος. ΑΔΑ: 6ΚΖ9Ω1Β-ΞΝ2 - 41/2017ED COSTA NAVARINO -NAVARINO WATERFRONT NEO ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ 5 ΑΣΤΕΡΩΝ ΣΤΟΝ ΟΙΚΙΣΜΟ ΚΑΤΩ ΓΙΑΛΟΒΑΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ Δόθηκε η απαραίτητη έγκριση από τη Διεύθυνση Υπηρεσίας Δόμησης του Δήμου Πύλου- Νέστορος Σύμφωνα με απόφαση που αναρτήθηκε, χθες, στη Διαύγεια, του Δήμου Πύλου - Νέστορος, με υπογραφή της αρμόδιας Διεύθυνσης Υπηρεσίας Δόμησης, εγκρίθηκε η έναρξη εργασιών για την κατασκευή πολυτελούς ξενοδοχείου 5 αστέρων στην περιοχή της Κάτω Γιάλοβας, Navarino Waterfront. Η μονάδα εντάσσεται στη δεύτερη φάση της επένδυσης της ΤΕΜΕΣ στην ευρύτερη περιοχή και αφορά στην κατασκευή ξενοδοχείου σε οικόπεδο έκτασης 124.000 τ.μ. Σύμφωνα με την άδεια, στο οικόπεδο θα κατασκευαστούν κτήρια συνολικού εμβαδού 32.000 τ.μ., πάρκινγκ 760 θέσεων, πισίνες και πολλά άλλα. Ειδικότερα, θα πρόκειται για ένα "ζωντανό" resort, φιλικό προς το περιβάλλον, με τεχνητές λίμνες και κατοικίες κατά μήκος της ακτής, συνδεδεμένο με μια παραθαλάσσια Αγορά, κατά το πρότυπο παράκτιας κωμόπολης, που θα προσφέρει πλήθος επιλογών για φαγητό, αγορές και διασκέδαση. https://diavgeia.gov.gr/doc/6%CE%9A%CE%969%CE%A91%CE%92-%CE%9E%CE%9D2?inline=true

Ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση και ανάδειξη μεσαιωνικού υδραγωγείου Πύλου

Οι Γνωστές μας ¨ΚΑΜΑΡΕΣ¨

Ολοκληρώθηκε η πράξη "Αποκατάσταση και ανάδειξη μεσαιωνικού υδραγωγείου Πύλου", συνολικής δημόσιας δαπάνης 89.343 ευρώ και συγχρηματοδοτούμενης δημόσιας δαπάνης 87.637 ευρώ, η οποία χρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα».

Αυτό αναφέρει απόφαση που υπογράφει η ειδική γραμματέας του υπουργείου Οικονομίας Ευγενία Φωτονιάτα που δημοσιεύθηκε χθες στο "Διαύγεια".

Υπενθυμίζεται, ότι πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα δημόσια έργα της οθωμανικής διοίκησης στη Μεσσηνία και η κατασκευή του τοποθετείται χρονικά στον 16ο αιώνα.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ελαιόλαδο κατά Διαβήτη

ΠΑΣΕΓΕΣ: http://www.paseges.gr/el/news/Elaiolado-sthn-antimetwpish toy-diabhth

Μια νέα μελέτη για το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο, αυτή τη φορά από το Πανεπιστήμιο της Νάπολης Federico II (Ιταλία), απέδειξε ότι η χρήση του μειώνει το επίπεδο γλυκόζης στο αίμα στα άτομα με διαβήτη τύπου 1 μετά το φαγητό, κάτι που δεν παρατηρείται όταν αντί για αυτό χρησιμοποιείται n βούτυρο.

Όπως δήλωσε στο ισπανικό περιοδικό Mercacei η Angela A. Rivellese, καθηγήτρια Εφαρμοσμένων Διαιτητικών Επιστημών του Τμήματος Κλινικής Ιατρικής και Χειρουργικής, το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο είναι το βασικό συστατικό της μεσογειακής διατροφής και έχει ήδη αποδειχθεί ότι έχει ευεργετικές ιδιότητες σε άλλες καρδιαγγειακές παθήσεις , στην υψηλή αρτηριακή πίεση και στο λιπώδες ήπαρ.

Πύλος: νέες αποκαλύψεις για τη μυκηναϊκή ζωγραφική

Η χρήση πρωτοποριακών τεχνικών για τη μελέτη των τοιχογραφιών στο παλάτι του Νέστορα έφερε ανατροπές: αβγοτέμπερες αντί για νωπογραφίες, θάλασσες μενεξεδένιες αντί για γαλάζιες και μια εντυπωσιακή ποικιλία χρωμάτων

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  12/03/2016 05:45

Το βάθος στη γνωστή αυτή σκηνή μάχης δεν ήταν τελικά μπλε αλλά μοβ. Ισως συμβολίζει τον πορφύρεο - ένδοξο - θάνατο για τον οποίο μιλάει ο Ομηρος. (Ζωγραφική αποκατάσταση Ρόζμαρι Ρόμπερτσον). Φωτογραφία: University of Cincinnati

6  φωτογραφίες

Μαβιές θάλασσες και μάχες σε μενεξεδί φόντο έχουν αποκαλυφθεί στους τοίχους του περίφημου ανακτόρου του Νέστορα στην Πύλο. Η καταγραφή και η επανεξέταση του υλικού από τις παλιές ανασκαφές και μελέτες που γίνονται τα τελευταία χρόνια με τη χρήση των σύγχρονων τεχνικών έχουν αρχίσει να ανατρέπουν πολλά από τα θεωρούμενα ως τώρα δεδομένα όχι μόνο στη μυκηναϊκή ζωγραφική αλλά και σε αυτήν της Κρήτης και της Σαντορίνης. Μήπως τελικά όλες αυτές οι τοιχογραφίες που πιστεύουμε ακράδαντα ότι είναι νωπογραφίες δεν είναι τελικά τέτοιες; Και γιατί οι ζωγράφοι της Πύλου έβαφαν τη θάλασσα και τις πολεμικές σκηνές πορφυρές; Ηθελαν άραγε να συμβολίσουν τον οίνοπα πόντο του δειλινού ή τον πορφύρεο, ένδοξο, θάνατο που αναφέρει και ο Ομηρος; Απαντήσεις στις σελίδες που ακολουθούν.

Ενας θησαυρός που βρισκόταν κρυμμένος στην αποθήκη του Μουσείου της Χώρας στην Πύλο έχει έρθει στο φως εδώ και μερικά χρόνια. Χιλιάδες κομματάκια από τοιχογραφίες που κάποτε κοσμούσαν το ανάκτορο του Νέστορα έχουν βγει από τα κιβώτια όπου ήταν φυλαγμένα - και ξεχασμένα - επί δεκαετίες και μελετώνται εξονυχιστικά από τους επιστήμονες οι οποίοι σιγά-σιγά συνθέτουν ένα παζλ αρκετά διαφορετικό από την εικόνα που είχαμε ως τώρα για τη ζωγραφική των Μυκηναίων. «Καινούργια» χρώματα και συνδυασμοί που ξεφεύγουν από τα θεωρούμενα καλλιτεχνικά ειωθότα της συγκεκριμένης περιόδου, όπως και η διαπίστωση ότι δεν πρόκειται για νωπογραφίες (fresco) όπως υπαγόρευε η κρατούσα άποψη, είναι μερικές από τις ανακαλύψεις που έχουν έρθει να ανατρέψουν τα δεδομένα. Αυτές μαζί με άλλα νέα ευρήματα που έχουν προκύψει τα τελευταία χρόνια από τις Μυκήνες, το Αργος, τη Βοιωτία και άλλες θέσεις του μυκηναϊκού πολιτισμού συγκεντρώθηκαν σε ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα από το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Υπό τον τίτλο «Mycenaean Wall Painting in Context» ο εξαιρετικής αισθητικής τόμος είναι ο πρώτος που μελετά τη μυκηναϊκή ζωγραφική στο ιστορικό πλαίσιο της εποχής της και αναμένεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τους μελετητές και όχι μόνο.

Η ιστορία των ανατροπών της Πύλου ξεκίνησε λίγο πριν από το γύρισμα του 21ου αιώνα, στο πλαίσιο του Pylos Regional Archaeological Project (PRAP), ενός διεπιστημονικού προγράμματος για την αρχαιολογική διερεύνηση του λόφου του Εγκλιανού και του Ανακτόρου του Νέστορα, με διευθυντή τον Τζακ Ντέιβις, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι των Ηνωμένων Πολιτειών. Στην «ομπρέλα» αυτού του μεγάλου προγράμματος το Hora Apotheke Reorganisation Project (HARP), με επικεφαλής τη Σάρον Στόκερ, από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι, ανέλαβε να «βάλει τάξη» στην αποθήκη του Μουσείου της Χώρας και στα ευρήματα από τις ανασκαφές του Καρλ Μπλέγκεν που είχαν ξεκινήσει το 1939 και συνεχίστηκαν στις δεκαετίες του 1950 και του 1960. Προς έκπληξή τους οι επιστήμονες ανακάλυψαν χιλιάδες σπαράγματα τοιχογραφιών, τα οποία στη συντριπτική πλειονότητά τους δεν είχαν μελετηθεί από τον διάσημο αμερικανό αρχαιολόγο και τους συνεργάτες του. Ετσι κάλεσαν τη Χαρίκλεια Μπρεκουλάκη, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών που ειδικεύεται στη μελέτη της αρχαίας ζωγραφικής, προκειμένου να καταγράψουν και να αναλύσουν όλο αυτό το υλικό. Τις αναλύσεις με φασματομετρία ακτίνων Χ (XRF) ανέλαβε ο Ανδρέας Καρύδας από το ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος.

Οι νέες τεχνολογίες έφεραν ανατροπές

Το 1969 η αρχαιολόγος Μέιμπελ Λανγκ, συνεργάτις του Μπλέγκεν, είχε δημοσιεύσει σε συνεργασία με τον καλλιτέχνη Πιτ ντε Γιονγκ ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα των τοιχογραφιών του ανακτόρου το οποίο ως σήμερα αποτελεί έργο αναφοράς. Οπως όμως διαπιστώθηκε, αυτό το δείγμα ήταν εξαιρετικά μικρό. «Είδαμε ότι συνολικά έχουν ανασκαφεί περίπου 20.000 σπαράγματα τοιχογραφιών» λέει στο «Βήμα» η Χαρίκλεια Μπρεκουλάκη.«Από αυτά είχαν μελετηθεί μόνο γύρω στα 300». Χρησιμοποιώντας τις σύγχρονες τεχνικές που δεν είχαν στη διάθεσή τους ο Μπλέγκεν και οι συνεργάτες του (ισχυρά μικροσκόπια και στερεοσκόπια, φωτογραφία υψηλής ανάλυσης XRF, ανάλυση PIXE, ανάλυση μικροσκοπικών δειγμάτων κ.ά.), οι επιστήμονες είδαν τα ευρήματα κυριολεκτικά με άλλα μάτια. Εκτός του ότι έφεραν στο φως άγνωστες ως τώρα τοιχογραφίες, επανεξέτασαν και το υλικό που είχε ήδη μελετηθεί και κατέληξαν σε ορισμένες σημαντικές αναθεωρήσεις. Αυτό γιατί, αν και οι αναλύσεις τους σε γενικές γραμμές επιβεβαίωσαν τις προγενέστερες έρευνες, παράλληλα αποκάλυψαν και κάποια αναπάντεχα μυστικά. «Για τα μέσα που διέθεταν τη δεκαετία του 1960 η Μέιμπελ Λανγκ και ο Πιτ ντε Γιονγκ έκαναν εκπληκτική δουλειά» λέει η κυρία Μπρεκουλάκη. «Το έργο τους είναι ένα εξαιρετικό πόνημα για την εποχή του και εξακολουθεί να είναι σε γενικές γραμμές έγκυρο. Εμείς απλώς διορθώσαμε, εντός εισαγωγικών, ορισμένα σημεία».

Αβγοτέμπερες αντί για φρέσκο

Ποιες ήταν οι «διορθώσεις» που προέκυψαν από τη σύγχρονη έρευνα; Η πιο ανατρεπτική διαπίστωση, η οποία ενδέχεται να αλλάξει την κρατούσα αντίληψη γενικότερα για την αιγαιακή ζωγραφική - όχι μόνο, δηλαδή, του μυκηναϊκού αλλά και του κυκλαδικού και του μινωικού πολιτισμού -, αφορά την τεχνική που εφήρμοζαν οι αρχαίοι καλλιτέχνες.«Αναλύσαμε πολλά δείγματα και διαπιστώσαμε ότι σε όλες τις περιπτώσεις υπάρχουν οργανικά συνδετικά, όπως αβγό, ζωική κόλλα, φυτικά κόμμεα. Ετσι λοιπόν είδαμε ότι ζωγράφιζαν κυρίως με αβγοτέμπερα και χρησιμοποιούσαν επίσης αυτά τα κόμμεα. Δεν είμαστε ακόμη βέβαιοι για τον ρόλο που είχαν τα τελευταία, ίσως τα χρησιμοποιούσαν για να δώσουν περισσότερη πλαστικότητα ή σαν προστατευτικό στρώμα από πάνω, πάντως σίγουρα δεν πρόκειται για νωπογραφία» εξηγεί η ερευνήτρια. «Παρά το γεγονός ότι όλοι πιστεύαμε πως η τεχνική της αιγαιακής ζωγραφικής είναι το φρέσκο, όπως φάνηκε, δεν μπορούμε να μιλάμε για φρέσκο σε όλες τις περιπτώσεις. Προσωπικά πιστεύω ότι μάλλον σπανίως εφαρμοζόταν η τεχνική της νωπογραφίας και ίσως όχι συνειδητά». Μετά τη διαπίστωση αυτή οι ερευνητές έχουν αρχίσει να αναλύουν δείγματα από τις Μυκήνες και από άλλες θέσεις στα οποία και πάλι εντοπίζουν αβγό (τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης μελέτης δεν έχουν δημοσιευθεί ακόμη). Μια άλλη διεθνής ομάδα επιστημόνων εξετάζει επίσης τις τοιχογραφίες του Ακρωτηρίου στη Σαντορίνη και φαίνεται να έχει ανάλογα αποτελέσματα. Σημαίνει αυτό ότι ίσως και οι  περίφημες μινωικές νωπογραφίες δεν είναι τελικά τέτοιες; «Αυτές θεωρείται ότι είναι φρέσκο» απαντά η κυρία Μπρεκουλάκη «αλλά εγώ βάζω και εκεί ένα ερωτηματικό. Νομίζω ότι θα πρέπει να μελετηθούν για να διαπιστωθεί τι ακριβώς είναι».

Μοβ και ροζ στην παλέτα των αρχαίων

Οι άλλες ανατροπές που προέκυψαν είχαν να κάνουν με τα χρώματα. Οπως μας λέει η ερευνήτρια, επηρεασμένοι από τη μινωική και την κυκλαδική ζωγραφική που χρησιμοποιούσε έντονες αντιθέσεις σε κόκκινο - κίτρινο - μπλε, οι παλαιοί μελετητές είχαν ερμηνεύσει έτσι και τα χρώματα των μυκηναϊκών τοιχογραφιών της Πύλου. «Εβλεπαν ένα ιώδες και δεν μπορούσαν να πιστέψουν ότι είναι πορφύρα, νόμιζαν ότι ήταν αλλοιωμένο μπλε» αναφέρει. «Ή έβλεπαν ένα καφέ και νόμιζαν ότι ήταν αλλοιωμένο κόκκινο». Οι σύγχρονες αναλύσεις όμως έδειξαν ότι η παλέτα των καλλιτεχνών της Πύλου ήταν πολύ πιο εξεζητημένη και ειδικά στις μεταγενέστερες φάσεις του ανακτόρου η αισθητική φαίνεται να αλλάζει. Οι ζωγράφοι της Πύλου χρησιμοποιούσαν κυρίως συμπληρωματικά χρώματα, χωρίς έντονες αντιθέσεις, και είχαν αδυναμία  στις γήινες, καφετιές αλλά και στις ροζ και μοβ αποχρώσεις. Ετσι, για παράδειγμα, μια σκηνή μάχης που ανήκει στις «εμβληματικές» τοιχογραφίες του ανακτόρου του Νέστορα και ήταν ως τώρα γνωστή με το μπλε φόντο που της είχε αποδώσει ο Πιτ ντε Γιονγκ έγινε πλέον... μενεξεδί!

Πορφύρα, η επίσημη

«Κάτι που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σχετικά με τα υλικά και τις τεχνικές των Μυκηναίων είναι ότι διαπιστώσαμε ευρεία χρήση πορφύρας» λέει η κυρία Μπρεκουλάκη. «Η πορφύρα έχει ταυτιστεί σε τοιχογραφίες στο Ακρωτήρι, αλλά εκεί την είχαν χρησιμοποιήσει πολύ φειδωλά, για να δηλώσουν κάποιες λεπτομέρειες. Στην Πύλο όμως βρήκαμε πάρα πολλά κομμάτια που κυμαίνονται από παλ ροζ ως σκούρο πορφυρό και μοβ, όλη την γκάμα δηλαδή των ιωδών. Είδαμε ότι είναι χρώματα οργανικής προέλευσης και ταυτίστηκε και η κοχυλιακή πορφύρα». Οπως προσθέτει, αυτή η εκτεταμένη χρήση πορφύρας, που αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ανακτόρου της Πύλου, δεν παρατηρείται σε όλα τα δωμάτια. Φαίνεται - και αυτό υποδηλώνει ότι της έδιναν ιδιαίτερη αξία - να προτιμάται στους «επίσημους» χώρους όπου υποδέχονταν το κοινό, όπως η Αίθουσα του Θρόνου ή η έδρα του λαFαγέτα (ra-wa-ke-ta), του αρχηγού του στρατού. Στα δωμάτια αυτά όμως έχει χρησιμοποιηθεί σε αφθονία, στο βάθος της σύνθεσης, στα ρούχα ή για να δηλώσει λεπτομέρειες.

Μαβιά η θάλασσα την ώρα του απόπλου;

Η πιο ιδιαίτερη χρήση της πορφύρας που ανακαλύφθηκε στην Πύλο είναι στο χρώμα της θάλασσας. «Βρήκαμε την πορφύρα και για να δηλωθεί η θάλασσα» λέει η κυρία Μπρεκουλάκη. «Οπου αλλού έχουμε θάλασσα, στη μινωική ζωγραφική και στη ζωγραφική της Θήρας, είναι πάντοτε με αιγυπτιακό μπλε, ενώ στην Πύλο βάζουν αυτό το ιώδες και κάνουν τα πλοία καστανά, χρησιμοποιούν δηλαδή συμπληρωματικά χρώματα. Αυτό είναι ενδιαφέρον και παράλληλα εγείρει κάποια ερωτηματικά» υπογραμμίζει, κάνοντας έναν συσχετισμό με τις περιγραφές του Ομήρου για τον πορφύρεο και τον οίνοπα πόντο. Πολλοί θεωρούν ότι τα ομηρικά αυτά επίθετα δεν παραπέμπουν στο χρώμα της θάλασσας αλλά, καθώς πορφύρεος σημαίνει και ταραχώδης, στην «αγριάδα» της. Το ανάκτορο του Νέστορα όμως έρχεται να μας βάλει σε σκέψεις σχετικά με αυτή την ερμηνεία.

«Μετά το εύρημα της Πύλου ίσως μπορούμε να ισχυριστούμε ότι χρησιμοποιούσαν αυτό το ιώδες χρώμα για τη θάλασσα γιατί συνήθως η αναχώρηση των πλοίων στην αρχαιότητα γινόταν με τη δύση του ηλίου, καθώς η πλοήγηση γινόταν με τα άστρα, οπότε ίσως ήθελαν να δηλώσουν αυτή την ώρα» λέει η ερευνήτρια. «Μπορούμε όμως επίσης να πούμε ότι ήταν ένα συμβολικό χρώμα που απέδιδε ή τόνιζε τη σπουδαιότητα, ας πούμε, του στόλου της Πύλου. Απάντηση σε αυτό δεν έχουμε προς το παρόν, εκτός και αν βρούμε κάτι ακόμη για να το συνδυάσουμε». Παρά το γεγονός ότι οι επιστήμονες δεν είναι ακόμη σε θέση να γνωρίζουν τι ακριβώς ήθελε να δηλώσει η πορφύρα, θεωρούν βέβαιον ότι είχε κάποιον ιδιαίτερο συμβολισμό. «Στο ίδιο δωμάτιο σε μια πολύ γνωστή σκηνή μάχης έχει χρησιμοποιηθεί το ίδιο πορφυρό σαν βάθος» επισημαίνει η αρχαιολόγος. «Αυτό μας παραπέμπει ίσως στον πορφύρεο θάνατο που αναφέρει ο Ομηρος, δηλαδή τον ηρωικό θάνατο. Στη σκηνή αυτή φαίνεται καθαρά ότι πρόκειται για μια στιγμή όπου στρατιώτες, οι Μυκηναίοι και οι εχθροί τους, θανατώνονται. Ενώ σε άλλες σκηνές όπου δεν είναι ξεκάθαρο αν είναι σκηνές μάχης ή προετοιμασίας για μάχη το βάθος είναι μπλε. Θα πρέπει λοιπόν η πορφύρα συνολικά να έπαιζε κάποιον ρόλο».

Πράσινο της φύσης, ούμπρα και ώχρα

Ενα άλλο χρώμα που ξάφνιασε τους ειδικούς ήταν το πράσινο. «Το πράσινο είναι ένα χρώμα που εθεωρείτο ότι δεν χρησιμοποιούσαν ιδιαίτερα στη μυκηναϊκή ζωγραφική, όπως επίσης εθεωρείτο ότι όταν ήθελαν να αναπαραγάγουν πράσινες αποχρώσεις αναμείγνυαν κίτρινο με μπλε. Στην Πύλο όμως βρήκαμε πράσινες χρωστικές που τις αναλύσαμε και είδαμε ότι ήταν από ορυκτά του χαλκού - μαλαχίτης, χρυσόκολλα, ατακαμίτης» αναφέρει η κυρία Μπρεκουλάκη προσθέτοντας ότι, αν και παρόντα, τα πράσινα χρώματα φαίνεται να χρησιμοποιούνται με φειδώ και πάντοτε για να δηλώσουν φυτικά στοιχεία. Αντιθέτως, οι καστανές αποχρώσεις χρησιμοποιούνταν πολύ, ιδιαίτερα για τα σώματα των ανθρώπινων μορφών. Στην γκάμα των καστανών αποχρώσεων η χρωστική έκπληξη που εντοπίστηκε στην Πύλο είναι η ούμπρα - «γήινη» χρωστική με σκούρα καφε-κόκκινη απόχρωση η οποία διαφοροποιείται από την απλή ώχρα στο ότι εκτός από σίδηρο περιέχει και μαγγάνιο. Οπως επισημαίνει η ερευνήτρια, η ούμπρα δεν ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη, έχει βρεθεί σε ελάχιστες άλλες θέσεις, όπως π.χ. στην Κέα και στην Κρήτη. «Γενικότερα προτιμούσαν την ώχρα, στην περιοχή της Μεσσηνίας όμως υπάρχουν κάποια κοιτάσματα μαγγανίου» λέει. «Στην αρχαιότητα γενικώς οι ζωγράφοι χρησιμοποιούσαν ό,τι έβρισκαν πιο κοντά τους. Βλέπουμε, δηλαδή, ότι ανάλογα με την περιοχή έχουμε και κάποια υλικά που τα έβρισκαν από μεταλλοφορίες των ορυκτών της περιοχής».

Οι σχέσεις με τους Μινωίτες
Οι μινωικές επιρροές είναι όπως αποκαλύπτεται έκδηλες, όχι μόνο στη ζωγραφική αλλά και γενικότερα στις τέχνες των Μυκηναίων. Τι μπορεί να μας πει αυτό για τις σχέσεις μεταξύ των δύο πολιτισμών; «Γνωρίζουμε πλέον ότι υπήρξε έντονη μινωική επιρροή στην εικονογραφία και στην ανάπτυξη της τεχνολογίας της τοιχογραφίας στην ενδοχώρα» λέει στο «Βήμα» ηΣάρον Στόκερ από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι, επικεφαλής του προγράμματος HARP.«Πιστεύω ότι βάσει των ευρημάτων που έχουμε οι σχέσεις των δύο πολιτισμών ήταν αρκετά στενές, ιδιαίτερα στην Πύλο. Ειδικά στην αρχή της μυκηναϊκής περιόδου, όταν οι Μυκηναίοι είχαν επαφές με την Κρήτη, έπαιρναν πολλές ιδέες από τους Μινωίτες και τις μετέφεραν στην ενδοχώρα. Το βλέπουμε αυτό στα αντικείμενα που έχουν βρεθεί από την Υστερη Ελλαδική Περίοδο ΙΙ, τα οποία εμφανίζουν τεράστια μινωική επιρροή, αλλά και στην εικονογραφία. Νομίζω ότι η επαφή ήταν αρκετά στενή, υπήρχε αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Ενδεχομένως μάλιστα υπήρχαν και κάποιοι περιπλανώμενοι τεχνίτες της τοιχογραφίας οι οποίοι έρχονταν από την Κρήτη και πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους σε διάφορα μέρη της ενδοχώρας».

Η ιδέα των στενών σχέσεων και των πολιτιστικών ανταλλαγών μεταξύ Κρήτης και Πύλου ενισχύθηκε πρόσφατα ακόμη περισσότερο με την αποκάλυψη, τον περασμένο Οκτώβριο, του ασύλητου τάφου ενός πολεμιστή που ανέσκαψαν ο Τζακ Ντέιβις και η Σάρον Στόκερ στον λόφο του Εγκλιανού, κοντά στο ανάκτορο του Νέστορα. Ο τάφος χρονολογείται γύρω στο 1500 π.Χ. (είναι δηλαδή αρκετούς αιώνες προγενέστερος του ανακτόρου) και τα πλούσια κτερίσματά του έχουν σαφείς μινωικές επιρροές. «Για τον λόγο αυτόν θεωρούμε ότι ειδικά στην πρώιμη αυτή περίοδο, γύρω στο 1500 π.Χ., υπάρχουν πολλές ενδείξεις για επαφές με τους Μινωίτες και υιοθέτηση της μινωικής εικονογραφίας, με συγκεκριμένα μοτίβα. Πιστεύω ωστόσο ότι οι Μυκηναίοι έδωσαν τη δική τους ερμηνεία στη μινωική εικονογραφία. Τα πράγματα δεν αλλάζουν μονομιάς και καθώς προχωράμε στον χρόνο βλέπουμε ότι η ζωγραφική γίνεται πιο στυλιζαρισμένη. Πήραν δηλαδή αυτά τα μοτίβα αλλά πρόσθεσαν τη δική τους άποψη σχετικά με το νόημα και τη λειτουργία τους» επισημαίνει η αρχαιολόγος, προσθέτοντας ότι κάτι ανάλογο φαίνεται και στα κτερίσματα του τάφου. «Στον τάφο βλέπουμε αντικείμενα τα οποία φαίνονται μινωικά αλλά μάλλον στην πραγματικότητα θα πρέπει να έχουν παραχθεί στην ενδοχώρα. Εχουμε αυτή την εντύπωση, όμως η ανάλυσή τους δεν έχει ολοκληρωθεί, γίνεται αυτή τη στιγμή, οπότε δεν μπορούμε ακόμη να πούμε ότι αυτό είναι το τελικό συμπέρασμά μας».

Δωμάτια και διακόσμηση
Η διακόσμηση των τοίχων φαίνεται ότι ήταν σημαντική για τους Μυκηναίους αφού κάποιας μορφής ζωγραφική έχει βρεθεί σε όλα σχεδόν τα δωμάτια του τεράστιου συγκροτήματος που αποτελεί το ανάκτορο του Νέστορα. Σε κάποιους χώρους αυτή ήταν πολύ περιορισμένη, σε άλλους όμως, όπως τα υπνοδωμάτια, ήταν εκτεταμένη, για να πάρει επικές διαστάσεις στις πιο επίσημες αίθουσες. Οσον αφορά τη θεματολογία, οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει μια προτίμηση προς τις σκηνές που σχετίζονται με τη μάχη και το κυνήγι, εκείνο όμως που είναι απολύτως σαφές είναι ότι τα θέματα επιλέγονταν ανάλογα με τον χώρο που καλούνταν να διακοσμήσουν. «Επέλεγαν συγκεκριμένα θέματα για συγκεκριμένα δωμάτια και μερικά από τα καλύτερα παραδείγματα γι' αυτό τα έχουμε στην Πύλο» λέει στο «Βήμα» ο Τζακ Ντέιβις, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι και διευθυντής του προγράμματος PRAP. «Οι σκηνές του πολέμου, για παράδειγμα, είναι συγκεντρωμένες σε ένα συγκεκριμένο τμήμα του συγκροτήματος του ανακτόρου, εκεί όπου ήταν η έδρα ενός μυκηναίου αξιωματούχου που λεγόταν λαFαγέτας. Η λέξη προέρχεται από τα "λαός" και "άγω", δηλαδή ηγέτης του λαού. Ο αξιωματούχος αυτός θα πρέπει να ήταν ο στρατιωτικός ηγέτης του ανακτόρου και πιστεύουμε ότι μεγάλες ομάδες ανθρώπων θα πρέπει να συγκεντρώνονταν για να συμμετάσχουν σε γιορτές μπροστά από την αίθουσα που οδηγούσε στην έδρα του. Από εκεί όπου βρίσκονταν θα πρέπει να έβλεπαν τις σκηνές της μάχης οι οποίες είχαν ως στόχο να δώσουν έμφαση στην πολεμική δράση η οποία συνέβαλλε στην ενότητα του βασιλείου που κυβερνούσε το ανάκτορο. Ή ίσως και να τόνιζαν την απειλή του πολέμου σε περίπτωση που κάποιος προσπαθούσε να διαταράξει την ενότητα του βασιλείου».

Αντιθέτως, στην Αίθουσα του Θρόνου και στους χώρους που οδηγούν σε αυτήν κυριαρχούν θέματα που σχετίζονται με τις τελετουργίες των θυσιών. Αυτό γιατί ο άναξ, ο βασιλιάς, ήταν επίσης θρησκευτικός ηγέτης. «Οι θυσίες αποτελούν τμήμα της θρησκείας των αρχαίων Ελλήνων ήδη από εκείνη την εποχή» εξηγεί ο κ. Ντέιβις. «Πριν από μερικά χρόνια μαζί με τη Σάρον Στόκερ και μια ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ στη Βρετανία ανακαλύψαμε οστά από πολλές θυσίες ζώων. Επρόκειτο για μεγάλα ζώα, αγελάδες και βόδια, τα οποία είχαν καεί σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες, όπως όλα δείχνουν, σύμφωνα με το τελετουργικό των θυσιών που περιγράφει ο Ομηρος. Γνωρίζουμε επίσης από τις επιγραφές με γραμμική Β' που έχουν βρεθεί στην Πύλο ότι ο βασιλιάς και τα άλλα μέλη του ανακτόρου έκαναν θυσίες σε διαφόρους θεούς και θεές και ότι σε αυτές περιλαμβάνονταν και θυσίες ζώων». Οπως τονίζει ο αρχαιολόγος, η τέλεση των θυσιών ήταν ένα από τα καθήκοντα που είχε ο βασιλιάς ως ένας εκ των θρησκευτικών ηγετών του βασιλείου: «Συνδεόταν με την προσπάθειά του να νομιμοποιήσει την εξουσία του ή ενδεχομένως και να αυξήσει την εξουσία του επιδεικνύοντας ότι είχε την εύνοια των θεών, ότι οι θεοί προσέφεραν την εύνοιά τους στον ηγεμόνα του ανακτόρου».

Καλή Χρονιά

ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΤΥΧΙΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ  !!

ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗ ΦΤΩΧΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΗΦΑΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ ,

ΣΤΗΝ ΥΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΑΣ ,

ΣΤΟ ΞΕΠΟΥΛΗΜΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΑΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ !

Φωτογραφίες από την Πύλο

Στο flickr.com υπάρχουν πολλές γνωστές και άγνωστες φωτογραφίες της Πύλου στη διεύθυνση:
https://www.flickr.com/search?sort=relevance&text=Pylos
Φωτογραφίες της Γιάλοβα Πύλου στη διεύθυνση: 
https://www.flickr.com/search?text=GIALOVA&sort=relevance
https://www.facebook.com/mlagoudakos?fref=nf 

Ύμνος στη Γιάλοβα… καταπράσινη, ιδιαίτερη και οικολογική

ΓΙΑΛΟΒΑ - ΠΥΛΟΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ 

Γιάλοβα… καταπράσινη, ιδιαίτερη και οικολογική

Ξέρεις από αφρικανικό χαμαιλέοντα; Γνωρίζεις από μεταναστευτικά πουλιά; Σου αρέσουν οι ήσυχες διακοπές, οι χαλαροί ρυθμοί και το να μην ξοδεύεις μία περιουσία; Αν είσαι δε και λάτρης της οικολογίας και της φύσης, σου συνιστώ ανεπιφύλακτα τη Γιάλοβα, μόλις 7 χλμ. βόρεια του κόλπου της Πύλου.

ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΗ ΓΙΑΛΟΒΑ

Για να σας πω την αλήθεια εγώ μία Γιάλοβα ήξερα κι αυτή στα παράλια της Τουρκίας. Αγνοούσα ότι υπάρχει ένα τόσο σπάνιο μέρος, μόνο 3 ώρες με το αυτοκίνητο από την Αθήνα, 5΄ από το Costa Navarino και 10΄ από την Πύλο. Έτσι όπως τα βλέπω τα πράγματα (γιατί το επισκέφθηκα το μέρος), μου κάνει σαν ένα μικρό διαμαντάκι που τώρα σιγά σιγά το ανακαλύπτουμε, επειδή βρέθηκε ο Κωνσταντακόπουλος να κάνει το Costa Navarino.

ΤΑΙΠΕΔ : πωλητήριο στη Χρυσή Ακτή Γιάλοβας

Ξεπουλούν τη Χρυσή Ακτή στη Γιάλοβα

ΑΝ ΚΑΙ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΑ ΔΙΚΤΥΑ NATURA ΚΑΙ CORINE  Ξεπουλούν τη Χρυσή Ακτή στη Γιάλοβα  ...

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΣΤΗ ΜΕΣΣΗΝΙΑ

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΣΤΗ ΜΕΣΣΗΝΙΑ

Tου καθηγητή βιολογίας Γιάννη Δ. Λύρα

Η Ελλάδα έχει 51 διατηρητέα μνημεία της φύσης όπου τα 4 βρίσκονται στο νομό Μεσσηνίας.
Αυτά είναι:
1. Η Ελιά της Καλαμάτας
2. Ο Πλάτανος του Άγιου Φλώρου
3. Ο Σφένδαμος και η ελιά του Σιδηρόκαστρου και
4. Το δάσος των αείφυλλων πλατύφυλλων στην Σιαπέντζα.

*Η Ελιά βρίσκεται στο χώρο του Ε.Θ.Ι.Α.Γ.Ε. (πρώην Κ.Ε.Γ.Ε.) του δήμου Καλαμάτας.
*Ο Πλάτανος βρίσκεται στο χωριό Άγιος Φλώρος ΔΔ του Δήμου Αρφαρών και δίπλα του είναι μια από τις μεγάλες πηγές του Πάμμισου,
*O Σφένδαμος βρίσκεται στο ΔΔ Σιδηρόκαστρο, έδρα του Δήμου Αυλώνος και
*Tο δάσος Πλατύφυλλων βρίσκεται στο νησί Σιαπέντζα κοντά στη Μεθώνη (ένα από τα 7 μικρά νησάκια του νομού Μεσσηνίας (Δήμοι νομού Μεσσηνίας 29, Κοινότητες 2).
Πληροφορίες για κάθε διατηρητέο μνημείο της φύσης και την τοπογραφική τους θέση , δίνονται από τις διευθύνσεις των δήμων και το χάρτη του νομού Μεσσηνίας.

1. Δήμος Αυλώνος: Σιδηρόκαστρο ΤΚ 24021 τηλ. 2761051289
2. Δήμος Αρφαρών: Αρφαρά ΤΚ 24004 τηλ. 2721052220
3. Δήμος Καλαμάτας: Καλαμάτα ΤΚ 24100 τηλ 27210225651
4. Δήμος Μεθώνης: Μεθώνη ΤΚ 24006 τηλ. 2723031255

1. Η ΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ
Όσοι ενδιαφέρονται για να δουν αυτό το σημαντικό διατηρητέο μνημείο της φύσης βρίσκεται στο χώρο του Ε.Θ.ΙΑ.Γ.Ε. (πρώην Κ.Ε.Γ.Ε) δίπλα στο παλιό 9ο ΣΠ. Είναι πάρα πολύ σημαντικό για την ιστορία και τον πολιτισμό του τόπου. Το 1980 ο πρώτος Δ/ντής του ΚΕΓΕ Τάκης Οικονομόπουλος έκανε τις απαιτούμενες ενέργειες και διαδικασίες για να χαρακτηριστεί με απόφαση του υπουργού γεωργίας ως διατηρητέο μνημείο της φύσης με μεγάλη αξία πολιτισμική, ιστορική, γενετική και παραγωγική. Η διαμόρφωση του χώρου έγινε από την τεχνική υπηρεσία της νομαρχίας, από το νομάρχη κο Δημήτρη Δράκο. Η UNESCO αποφάσισε να στηρίξει και οικονομικά την προβολή του και επειδή υπάρχουν και άλλες υπεραιωνόβιες ελιές (και άλλα είδη δέντρων στον νομό μας, όπως πλατάνια, δρύς) θα πρέπει να τις εντοπίσουμε για να τις προστατέψουμε, αναδείξουμε και να γίνει ο χώρος επισκέψιμος από τους ενδιαφερόμενους και τουρίστες, σχετικά με την ελαιοκαλλιέργεια, γενετική ταυτοποίηση, διασπορά και απόκλιση καθώς και την οικολογική τους σημασία.Τα χαρακτηριστικά του δέντρου περιγράφονται στην πινακίδα και η ηλικία του έχει προσδιοριστεί με τη μέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα. Το 1997 ένα μέρος της καταστράφηκε από θεομηνία, αλλά παρά τον ακρωτηριασμό της, διατηρεί τη μεγαλοπρεπειά της